Airport Library

De poging tot een kabinetsformatie met de VVD, CDA en PVV is mislukt. Tot grote spijt van Mark Rutte, want volgens de VVD-voorman was het concept dat er lag ‘een akkoord waarbij rechts Nederland zijn vingers zou aflikken’. Nu gaat hij het zelf proberen, maar daarmee zijn de donkere wolken die zich de afgelopen maanden boven cultureel Nederland samenpakten niet verdwenen: bezuinigingen op kunst en cultuur lijken onafwendbaar.

Niet alleen in Nederland dreigen kunst en cultuur het ondergeschoven kindje te worden. Volgens Martha Nussbaum, hoogleraar recht en ethiek aan de Universiteit van Chicago, is het een wereldwijd probleem en urgent genoeg om er een boek over te schrijven. In een interview met Hollands Diep legt ze uit waarom Not for profit haar meest sombere werk tot nu toe is: ‘Culturele zaken zijn niet nuttig, denken ze [politici die aandringen op bezuinigingen, FE]. Franje, daar kunnen we wel in snijden. Wat ze niet zien, is dat ze daarmee de democratie in gevaar brengen en de kans verminderen dat wij als wereldburgers ooit nog op een fatsoenlijke manier met elkaar zullen omgaan.’ Kunst en cultuur zijn volgens Nussbaum onmisbaar om ons kritisch vermogen te scherpen en om ons een universeel besef van burgerschap bij te brengen ‘We leren […] hoe het leven op andere plaatsen is, en dat lijkt me essentieel omdat alle belangrijke problemen waar we vandaag de dag voor staan, internationale samenwerking vereisen.’

De grootste kracht van kunsten en geesteswetenschappen is volgens Nussbaum echter dat ze ‘in staat zijn om diep in onszelf door te dringen, daar waar de emoties die voor problemen zorgen, geboren worden. […] We hebben allemaal het verlangen om onszelf groter te maken ten koste van anderen […] We hebben ook allemaal angsten, die we proberen te beheersen door anderen als de bron daarvan te zien.’ Klinkt dit al als bekend voor ons politieke klimaat, volgens Nussbaum zijn bepaalde politici daarnaast ook terecht bang voor kunst en cultuur: het zou te veel de aandacht afleiden van hun economische doelstellingen. ‘Maar daarom hoeven wij nog niet passief toe te kijken hoe zij alles afbreken.’

Vorige week ontdekte ik dat ze op Schiphol alvast besloten hebben economie en cultuur te verenigen. Eenmaal ingecheckt kunnen reizigers sinds deze zomer het wachten veraangenamen op de Holland Boulevard. Jenever proeven bij Bols, tax free Hollandse tulpen kopen en poffertjes eten behoren tot de mogelijkheden. Maar wat tussen de dochterfilialen van Holland Casino en het Rijksmuseum het meest opvalt is de Airport Library – ‘We invite you to watch, read, listen to, download and enjoy Dutch culture.’ Het aanbod is verrassend groot: in hoge, kleurige kasten staan werken als Le Furie del Mondo Interno – voor de Italiaanse liefhebber van ’t Hart – en de Deense vertaling van Boven is het stil (Ovenpå er der stille). In de gauwigheid zie ik Indische duinen in minimaal drie verschillende talen en op een prominente plek staat Huizinga’s Homo Ludens in iets wat vermoedelijk Chinees is.

De argeloze reiziger kan niet anders dan denken dat Nederland haar culturele prioriteiten wel op een rijtje heeft. Maar terwijl in het niemandsland achter de douane mensen kennismaken met de Nederlandse literatuur, wordt 45 kilometer verderop onze culturele toekomst bepaald. Misschien kan Mark Rutte, voor hij aan het nieuwe regeerakkoord begint, een adempauze nemen en op vliegvakantie gaan. En dan wel even langs de Airport Library.