Feel good non-fictie

Hoe blij moeten we eigenlijk zijn met de stroom echt-gebeurd-proza die er op gang aan het komen is? Is deze narrative non-fiction wel een vooruitgang ten opzichte van de realistische roman?

Dave Eggers' What is the What, het ijkpunt van het genre, was een spannend boek, al was het maar omdat je er nooit achter kwam wat de ‘wat’ nu eigenlijk was. Maar Eggers’ nieuwste, Zeitoun, gaat aan goede bedoelingen ten onder. Het is het verslag van wat het islamitische gezin Zeitoun overkomt als de storm Katrina New Orleans bereikt. Tot op die dag leefden ze in een regenboogkleurige harmonie met de hele stad - homo, oud, jong, christen - iedereen liet zijn huis schilderen door de aardige en betrouwbare Zeitoun: hij is practically perfect in every way, net als zijn hele familie en vooral zijn onfeilbare vrouw Kathy. Als de storm komt is ook iedereen even aardig voor elkaar, tot de boosdoeners arriveren in de vorm van leger en politie, en Zeitoun zonder reden op een gruwelijke manier gevangen wordt gehouden op een ongefundeeerde verdenking van terrorisme.

Het is een afschuwelijk verhaal, en buitengewoon belangrijk dat het aan de kaak wordt gesteld, maar dit weeïge gelijkhebben doet de zaak geen goed. Het denken in binaire opposities dat ten grondslag lag aan de opsluiting van Zeitoun (de moslims zijn het kwaad), wordt door Eggers simpelweg omgekeerd (De Bush-regering is het kwaad) - spannend is dat niet, realistisch al evenmin.

In Nederland verscheen er een boek over vergelijkbare materie: Tikkop van Adriaan van Dis. Ook maatschappelijk onrecht, zij het in het hedendaagse Zuid-Afrika, ook een overstroming waar vooral de arme zwarte bevolking onder lijdt, ook een – lokale - overheid die racistisch is en faalt. Maar Tikkop is een roman, en zoveel mooier en genuanceerder. Wanneer de hoofdpersoon, Mulder, zich bekommert om een verslaafde puber, ontmaskert hij dat zelf meteen als gemankeerd vaderschap. Spioneren tegen apartheid deed hij ook eigenlijk alleen uit verliefdheid. Goed en kwaad zijn in Zuid-Afrika een kluwen geworden die niemand uit elkaar weet te trekken. De zwarte slachtoffers zijn soms harteloos, de witte schurken zorgzaam, en niets is wat het lijkt. Deze fictie is niet alleen veel beter geschreven, maar ook een stuk geloofwaardiger en confronterender dan de feel-good non-fictie van Eggers.